Atlantic Records was niets minder dan een pionier in het Amerikaanse muzieklandschap van de jaren vijftig. Er was geen ander label dat raciale integratie zo succesvol en sympathiek wist te bewerkstelligen in fiftiesmuziek. De drie creatieve bestuurders – Ahmet Ertegun, Herb Abramson en Jerry Wexler – waren ofwel Turks of Joods, terwijl de meeste artiesten, zoals Ray Charles, The Coasters en The Drifters, zwart waren.[1] De toenemende raciale spanningen begin jaren zestig dwongen de bazen van Atlantic echter tot ingrijpende keuzes. Zo’n ingrijpende keuze trof ‘Only in America’, waardoor helaas niet de originele versie van The Drifters maar die van Jay and the Americans wereldberoemd werd.
The Drifters in actie
Terug naar het begin
Producenten- en schrijversduo Jerry Leiber en Mike Stoller maakte in de jaren vijftig naam als liedjesschrijvers van hits als ‘Hound Dog’ en ‘Jailhouse Rock’. In 1953 kregen zij bij Atlantic de mogelijkheid om als onafhankelijke producers aan de slag te gaan; alleen al voor The Coasters schreven ze 24 nummers. Ook The Drifters plukten de vruchten van hun creatieve vrijheid en brachten hits als ‘Ruby Baby’, ‘There goes my baby’ en ‘Fools Fall in Love’ uit. Maar er waren meer schrijversduo’s in de omgeving, Barry Mann en Cynthia Weil bijvoorbeeld, die het welbekende ‘On Broadway’ schreven voor all-black vocal group The Drifters.
Protest
Cynthia Weil had nog nooit een protestlied geschreven, maar ze kwam nu wel erg dicht in de buurt met haar nieuwe popliedje. Het was 1963, de Civil Rights Act zou pas een jaar later als wet worden aangenomen, en Afro-Amerikanen, vooral die in the South, werden systematisch gediscrimineerd. En niet zo’n beetje ook. Net als velen in de ontluikende folkscene bevonden Barry Mann en Cynthia Weil zich temidden van de sociale veranderingen en voelden ze de plicht erover te schrijven. Het nummer ‘Only in America’, oorspronkelijk gecomponeerd voor The Drifters, schreef Weil als scherp commentaar op wat het betekende om een zwarte man te zijn in de Verenigde Staten van de jaren zestig.
Volgens Songfacts bevatten de originele songtekst van Weil de volgende regels:
Only in America, land of opportunity,
Can they save a seat in the back of the bus just for me.Only in America, where they preach the Golden Rule,
will they start to march when my kids go to school.
Cynthia Weil en Barry Mann
Jerry Leiber en Mike Stoller kregen het nummer te horen, maar beseften al gauw dat een cynische tekst als deze nooit zou worden goedgekeurd door de Jerry Wexlers van Atlantic. Het liedje met de catchy titel vermommen als patriottistische lofzang leek uiteindelijk de enige manier om het uit te kunnen brengen. Het viertal songwriters besloot daarop de tekst subtiel aan te passen, waarna The Drifters het opnamen. Leiber, Stoller, Mann en Weil hoopten in eerste instantie dat het liedje onschuldig genoeg leek om door de keuring heen te komen. Zo ja, dan kon de satire zijn werk gaan doen.
Zomer 1963
Helaas was het de songwriters en The Drifters niet gegund. Zomer 1963 was allesbehalve een normale zomer in de Amerikaanse geschiedenis. Zwarte burgerrechtenactivist Medgar Evers werd doodgeschoten, John F. Kennedy presenteerde de eerste richtlijnen van wat later de Civil Rights Act zou gaan heten, en Dr. Martin Luther King Jr. verklaarde aan de meer dan 200.000 Afr0-Amerikanen die hem waren gevolgd naar Washington dat hij een droom had over een betere wereld – waarop niemand minder dan gospellegende Mahalia Jackson op zijn verzoek ‘I’ve been buked and I’ve been scorned’ zong.
Het waren roerige tijden en het laatste wat Jerry Wexler wilde was een plaat uitbrengen waarop een zwarte man zong over Amerika als “the land of opportunity”, met regels als:
Only in America can a kid without a cent,
get a break and maybe grow up to be President
Blanke jongeren zouden het plaatje nooit kopen, meende Wexler. Dj’s zouden de promo’s weigeren te draaien, wist hij. Wexler moest Leiber en Stoller dan ook teleurstellen: “If I release this, they’ll lynch us”. Ondertussen waren The Drifters ook niet gecharmeerd van het idee om de plaat met de aanpaste tekst uit te brengen; ze geloofden niet in diens patriottistische boodschap.
Leiber & Stoller
Verantwoord blank
Leiber en Stoller gaven echter niet op. Een prachtig liedje als ‘Only in America’, met een krachtige tekst en dito melodie, moést toch op de een of andere manier uitgebracht kunnen worden? Dat ze vooral het nummer zelf, de melodie en de compositie ervan, niet verloren wilden laten gaan, blijkt wel uit het voorstel dat ze Wexler deden: de stemmen van The Drifters konden best van de mastertape worden gestript en een blanke groep, een die ze al een tijdje in gedachten hadden, zou het geheel opnieuw in kunnen zingen.
En dat is precies wat er gebeurde.
Weg racisme, weg ironie, hallo patriottistisch verantwoord. Kenny Vance van Jay and the Americans hoorde ‘Only in America’ zoals deze door The Drifters was opgenomen en was er (natuurlijk) meteen stapelgek op. Het zou een perfect liedje zijn voor zijn band – ze waren immers Jay, en, je weet wel, the Americans. Het resultaat? Een meer uptempo versie die de hitlijsten bestormde.
Bovenstaande poging zal het wat mij betreft nooit, maar dan ook nooit op kunnen nemen tegen het zoetgevooisde origineel van The Drifters. Alleen al de urgente manier waarop de “yeah” achter “land of opportunity” in de laatstgenoemde versie wordt gezongen breekt simpelweg mijn hart. Niet alleen qua zang (en compositie), maar omdat het precies datgene omlijst wat men in 1963 niet wenste te horen: sarcasme. Ironie. De VS was ingrijpend aan het veranderen en zou de vinger op de zere plek van The Drifters niet aan kunnen horen. Dat wij dat nu bijvoorbeeld wel kunnen maakt de tekst anno 2012 niet minder schrijnend. Onder de laag ironie zit pijn, en die voel je. Jay and the Americans durfden overigens hun inferioriteit te erkennen; de originele onuitgebrachte versie van The Drifters is opgenomen in hun boxset. Kenny Vance: “It’s a killer version”. Damn right it is.
- [1] Laurence Cole, Deep Soul Ballads (2010) 72. ↩
In de jaren die volgden, groeide Stevens uit tot − aldus onder meer Paste Magazine − dé artiest van het afgelopen decennium. Een klein groepje liefhebbers zag hem eerst nog een intiem concert in de bovenzaal van Paradiso weggeven, maar toen hij rond het verschijnen van zijn doorbraakplaat Come On Feel The Illinoise een uitzinnige show in een uitverkochte grote zaal verzorgde, liep de hele Nederlandse popscene weg met die kleine, stille jongeman uit Brooklyn.
